Polska

Mastitis

Mastitis oznacza zapalenie gruczołu mlekowego (zapalenie wymienia), a do choroby tej dochodzi głównie na skutek inwazji bakterii i ich wniknięcia do zatoki wymieniowej przez kanał strzykowy.

Mastitis jest bardzo powszechną chorobą w stadach krów mlecznych i jedną z najważniejszych chorób powodujących straty w przemyśle mleczarskim na całym świecie.

Mastitis jest bolesnym i upośledzającym schorzeniem, mogącym doprowadzić do znacznego pogorszenia dobrostanu krowy, a nawet do jej śmierci.

Drobnoustroje chorobotwórcze – przyczyna mastitis 

W większości krajów głównymi patogenami odpowiedzialnymi za zachorowania na mastitis są: Staphylococcus aureus, Streptococcus agalactiae, Streptococcus uberis i Escherichia coli. Negatywny wpływ tych gatunków bakterii na zdrowie krów oraz na jakość mleka i wydajność mleczną jest ogrmony¹.

Mniej istotne patogeny bakteryjne mają związek przede wszystkim ze wzrostem liczby komórek somatycznych w mleku albo z subkliniczną postacią mastitis i mogą spełniać rolę ochronną w wymieniu, chroniąc przed infekcją wywołaną przez główne patogeny. Na podstawie identyfikacji w próbkach za potencjalne czynniki chorobotwórcze w przypadku mastitis uważa się także dermatofity i drożdżaki. 

Źródło i sposób rozprzestrzeniania się zarazków

Można wyróżnić dwie kategorie zapalenia wymienia: mastitis środowiskowe i mastitis zakaźne, w zależności od źródła infekcji. Posiadanie wiedzy o tym, skąd pochodzą bakterie odpowiedzialne za mastitis (czyli jakie jest ich źródło) i w jaki sposób się rozprzestrzeniają, ma kluczowe znaczenie dla przyjęcia właściwej strategii kontroli choroby. 

1. Zakaźne i środowiskowe zapalenie wymienia

Drobnoustroje odpowiedzialne za mastitis zakaźne występują w tkankach wymienia i przenoszą się z krowy na krowę. Drobnoustroje powodujące mastitis środowiskowe pochodzą z otoczenia krów, np. ze ściółki na legowiskach, odchodów czy podłoża w oborze.

Podstawowym źródłem zakaźnego zapalenia wymienia jest zakażona krowa (lub ćwiartka), a infekcja generalnie przenosi się z zakażonej krowy (lub ćwiartki) na niezakażoną krowę (lub ćwiartkę) podczas doju. Przenoszone w ten sposób drobnoustroje łatwo przywierają do strzyku, kolonizują jego nabłonek i przedostają się do wnętrza gruczołu mlekowego. Od wprowadzenia w latach 60. ubiegłego wieku pięciopunktowego planu zwalczania mastitis (obejmującego: leczenie i rejestrację wszystkich przypadków klinicznych, kąpiel strzyków w płynie dezynfekującym po każdym doju, terapię w okresie zasuszania, eliminację ze stada sztuk przewlekle chorych oraz rutynowe mycie i dezynfekcję sprzętu udojowego) osiągnięto duży postęp w kontroli patogenów wywołujących zakaźne mastitis w Wielkiej Brytanii.

Podstawowym źródłem zakażeń środowiskowych jest środowisko zewnętrzne, w jakim żyje krowa (tj. obora i legowisko). Do przenoszenia się bakterii środowiskowych dochodzi albo podczas doju (np. na skutek ześlizgnięcia się kubka udojowego, co może spowodować, że krople mleka zawierające bakterie ze środowiska dostaną się do strzyku), albo między dojami, kiedy krowa przebywa na legowisku lub w korytarzu spacerowym. Patogeny środowiskowe nie mają takiej samej zdolności przywierania do strzyków i ich kolonizowania, jak bakterie przenoszące się bezpośrednio między krowami.

Dezynfekowanie strzyków przed dojem, a także poprawa warunków higienicznych w oborze może znacznie ograniczyć obecność bakterii środowiskowych w mleku, a dzięki temu zmniejszy się także ryzyko wystąpienia środowiskowego zapalenia wymienia. 

Wyniki prowadzonych na szeroką skalę badań wskazują, że w Wielkiej Brytanii przeważają patogeny środowiskowe, jednak w niektórych stadach nadal dużą rolę odgrywają drobnoustroje przenoszące się bezpośrednio między krowami².

2. Zasuszenie i laktacja 

Drobnoustroje odpowiedzialne za mastitis zagrażają krowom zarówno w okresie zasuszenia, jak i laktacji. Ważne jest, aby znaleźć i zidentfikować źródło zakażeń, ponieważ sposoby postępowania mające na celu kontrolę, zapobieganie i leczenie skutków infekcji mogą się różnić w zależności od tego, czy do zakażeń u krów dochodzi w okresie laktacji, czy w fazie zasuszenia.

Badania wykazały, że istnieje związek między infekcją w okresie zasuszenia a późniejszym wystąpieniem klinicznej postaci mastitis i wzrostem liczby komórek somatycznych we wczesnej fazie laktacji. Infekcja, do jakiej doszło w okresie zasuszenia, często nie ujawnia się aż do ocielenia, kiedy u krowy wystąpią objawy mastitis lub poziom komórek somatycznych w jej mleku będzie podwyższony.W niektórych stadach przyczyną ponad 60% wszystkich przypadków klinicznych mastitis są infekcje bakteryjne, do których doszło w okresie zasuszenia³.

Jeżeli u więcej niż 10% krów po ocieleniu stwierdza się liczbę komórek somatycznych przekraczającą 200 000 komórek/ml lub u więcej niż 1 na 12 krów w ciągu pierwszych 30 dni laktacji dochodzi do rozwoju mastitis, najprawdopodobniej doszło do zakażenia w okresie zasuszenia.

Stosowanie w celu zapewnienia szczelności kanałów strzykowych preparatów dowymieniowych imitujących naturalne czopy kreatynowe, zmniejsza ryzyko wystąpienia nowych infekcji na skutek wnikania drobnoustrojów przez kanał strzykowy w okresie zasuszenia, co oznacza zapobieganie więcej niż jednej trzeciej wszystkich przypadków mastitis4.

Objawy

Objawy mastitis są różne i zależą od postaci choroby.

1. Postać kliniczna mastitis

W klinicznej postaci mastitis wyczuwalne lub zauważalne są zmiany w wymieniu albo mleku.

Nadostry/ostry przebieg choroby jest zwykle gwałtowny i wiąże się z wystąpieniem objawów ogólnoustrojowych (świadczących o poważnej chorobie krowy), takich jak gorączka, brak apetytu, odwodnienie i osłabienie. Objęta procesem chorobowym ćwiartka jest zaczerwieniona, obrzęknięta, twarda i bolesna przy dotyku. Pozyskiwane z niej mleko ma ogólnie nieprawidłowe parametry, a jego ilość jest mniejsza.

W łagodnym lub subklinicznym przebiegu choroby, występującym najczęściej, objawy obejmują zazwyczaj łagodne zapalenie wymienia i pewne zmiany w składzie mleka, takie jak obecność kłaczków lub strzępków i wodnisty wygląd.

Choroba przewlekła lub nawracająca trwa długo. Infekcja może pozostawać w fazie klinicznej przez nieokreślony czas, mogą też występować okresy choroby w postaci podklinicznej na przemian z okresami zaostrzenia objawów klinicznych.

2. Postać subkliniczna mastitis

Krowa z subklinicznym mastitis nie wykazuje żadnych objawów klinicznych choroby, ani też nie występują żadne widoczne zmiany w jej mleku. Jednakże zmiany spowodowane przez stan zapalny w wymieniu można wykryć w badaniach laboratoryjnych, a świadczy o nich wzrost liczby komórek somatycznych i obecność drobnoustrojów (patogenów) w mleku, co stwierdza się w badaniach mikrobiologicznych.

Krowa z subklinicznym zapaleniem wymienia może – chociaż wygląda na wolną od tej choroby – mieć mniejszy potencjał produkcyjny na skutek zbyt wysokiej liczby komórek somatycznych w jej mleku, a poza tym stanowi źródło zakażenia dla innych krów.

Leczenie

Postępowanie lecznicze zależy od postaci choroby:

1. Postać ostra:

Strep. uberis i E. coli to główne gatunki bakterii wywołujące kliniczne postacie mastitis².

Wysoki udział Strep. uberis i E. coli w tej chorobie narzuca konieczność stosowania terapii wielokierunkowej – w celu leczenia mastitis jako choroby podstawowej, zwalczania potencjalnie śmiertelnych infekcji wywołanych przez E. coli, a jednocześnie zapewnienia skutecznej kontroli innych patogenów bakteryjnych występujących w stadzie.

2. Nawroty i utrzymywanie się choroby:

Przyczyną prawie 90% przypadków przewlekłego mastitis są bakterie Gram-dodatnie, takie jak gronkowce i paciorkowce².

W razie niepowodzenia leczenia pierwszego wyboru, konieczne jest wdrożenie leczenia ukierunkowanego na najbardziej prawdopodobne przyczyny zapalenia wymienia utrzymującego się w stadzie.

Skutki ekonomiczne

Mastitis jest przyczyną jednych z najistotniejszych kosztów, jakie ponoszą hodowcy z branży mleczarskiej i – wraz z problemami z płodnością i kulawiznami – odpowiada za najwyższe koszty produkcyjne w większości stad mlecznych w Wielkiej Brytanii.

Ekonomiczne skutki mastitis są następujące:
  • Straty w produkcji mleka
  • Koszty usług weterynaryjnych i leków;
  • Koszty diagnostyki;
  • Większe nakłady pracy;
  • Obniżona jakość/wartość produktu ;
  • Deficyt zwierząt;
  • Inne choroby.

PLIKI DO POBRANIA

BROSZURA EKSTRA MLEKO - TO MOŻLIWE

Piśmiennictwo
  1. Zadoks RN, Fitzpatrick JL (2009), Changing trends in mastitis, Irish Vet. Journal 62, 59-70.
  2. Bradley AJ, Leach KA, Breen JE, Green MJ (2007). Survey of the incidence and aetiology of mastitis on dairy farms in England and Wales, Vet Rec. 160, 253-258.
  3. Green MJ, Green LE, Medley GF, Schukken YH, Bradley AJ (0202). Influence of dry period bacterial intramammary infection on clinical mastitis in dairy cows. J Dairy Sci. 85(10):2589-99.
  4. Rabiee AR & Lean IJ (2013). The effect of internal teat sealant products (Teatseal and OrbeSeal) on intramammary infection, clinical mastitis, and somatic cellcounts in lactating dairy cows: A meta-analysis. J Dairy Sci; 96:1-17

Baner ilustrujący link do broszury ekstra mleko