Polska

Zapalenie macicy

Czynnikami ryzyka w przypadku zapalenia macicy są między innymi: zatrzymanie łożyska, niedostateczna higiena w porodówce, ciąża bliźniacza, trudny poród i niewłaściwa dieta w okresie przejściowym. Zatrzymanie łożyska jest szczególnie istotnym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi infekcji w macicy¹.

Zapalenie macicy charakteryzuje się powiększeniem macicy i wypływem wodnistej, czerwonobrązowej i cuchnącej, a niekiedy ropnej wydzieliny z dróg rodnych, czemu mogą towarzyszyć objawy choroby układowej (zmniejszona produkcja mleka, osowiałość lub inne oznaki toksemii) oraz gorączka >39,5ᵒC. Choroba objawia się w pierwszych 21 dniach po wycieleniu, najczęściej w ciągu 10 dni po porodzie².

Zapalenie macicy może mieć różny stopień nasilenia. Zwykle stosuje się stopnie od 1 do 3, przy czym 1 oznacza łagodne zapalenie macicy, a 3 ciężkie².

Obecność ropnej wydzieliny z dróg rodnych przez okres >21 dni po porodzie jest klasyfikowane jako kliniczne zapalenie błony śluzowej macicy. W tej chorobie głębsze warstwy ściany macicy pozostają nienaruszone.

Zapalenie macicy jest o wiele poważniejszą chorobą niż zapalenie błony śluzowej macicy i wymaga wdrożenia innego postępowania leczniczego.

Zapalenie macicy powoduje, że krowa staje się bardziej podatna na ketozę, przemieszczenie trawieńca oraz inne schorzenia występujące w okresie poporodowym, może także prowadzić do upośledzenia płodności – czasowego lub trwałego, a w sporadycznych przypadkach nawet do śmierci krowy. 

Przyczyna

Przez krótki okres po wycieleniu w macicy krowy bytują różne bakterie, które pochodzą ze skóry samej krowy oraz z otoczenia, jednak nie zawsze dochodzi do wystąpienia choroby w postaci klinicznej². To, czy u krowy rozwinie się choroba macicy, czy nie, zależy od odpowiedzi odpornościowej jej organizmu, jak również od gatunku i liczby bakterii (obciążenia bakteryjnego).

Eliminacja kontaminacji macicy bakteriami uzależniona jest od przebiegu inwolucji macicy i regeneracji jej błony śluzowej oraz od mechanizmów obronnych macicy.

Zazwyczaj u 25–40% krów w ciągu pierwszych 2 tygodni po porodzie dochodzi do rozwoju klinicznej postaci zapalenia macicy, a u maksymalnie 20% choroba narządu utrzymuje się w formie klinicznego zapalenia błony śluzowej macicy¹. Najczęściej chorobę macicy wywołują gatunki bakterii:  Escherichia coli, Arcanobacterium pyogenes i Fusobacterium necrophorum oraz gatunki z rodzaju Prevotella¹.

Objawy

Wypływ pewnej ilości wydzieliny z dróg rodnych utrzymujący się przez około dwa tygodnie po porodzie jest normalną oznaką zdrowego obkurczania i oczyszczania się macicy. Jednak jeżeli wypływowi tej wodnistej wydzieliny z pochwy towarzyszą cuchnący zapach i gorączka, to przyczyną jest zwykle zapalenie macicy. 

Oprócz charakterystycznej wydzieliny z dróg rodnych objawami zapalenia macicy są: gorączka, brak apetytu, odwodnienie, apatia oraz spadek mleczności.

Rozpoznanie

Pomocne w identyfikacji krów zagrożonych chorobą macicy jest analiza zapisów klinicznych dotyczących przebiegu ciąży i porodu, takich jak: obumarcie płodu, ciąża mnoga, zatrzymanie błon płodowych, niestosunek porodowy czy hipokalcemia, jednak nie pozwalają one na jednoznaczne rozpoznanie choroby².

Stosowaną zazwyczaj metodą diagnostyczną w przypadku choroby macicy jest badanie śluzowej zawartości pochwy, którą pobiera się ręką w czystej, posmarowanej lubrykantem rękawiczce, po osuszeniu sromu czystym ręcznikiem papierowym. Inną opcją jest wykonanie waginoskopii do oględzin śluzu z szyjki macicy lub pobranie za pomocą waginoskopu zawartości pochwy¹.

Leczenie

  • Szybkie wdrożenie leczenia układowym antybiotykiem o szerokim spektrum działania, który penetruje chorą macicę i zwalcza bakterie będące przyczyną zapalenia macicy.
  • Prostaglandyny
  • Terapie wspomagające: nawadnianie, Niesterydowe Leki Przeciwzapalne, glikol propylenowy itp.

Zapobieganie

Osiągnięto tylko niewielki postęp w kontroli i profilaktyce zatrzymania łożyska i chorób macicy, jednak aktualny stan wiedzy o tych chorobach pozwala twierdzić, że ważne jest wspomaganie i utrzymywanie naturalnej odporności krowy, co pozwala zmniejsyć ryzyko, że nieuchronne po porodzie skażenie macicy bakteriami i stan zapalny przerodzą się w zapalenie macicy³.

Aby zmniejszyć liczbę przypadków zapalenia macicy u krów, pamiętaj o odpowiednim postępowaniu w okresie okołoporodowym:
  • Właściwe postępowanie z krową w okresie przejściowym
  • Czysta i sucha porodówka
  • Przestrzeganie zasad higieny przez osoby asystujące przy porodzie

Skutki ekonomiczne

Zapalenie macicy może mieć znaczny negatywny wpływ na wydajność produkcyjną krowy i przynoszony przez nią zysk, a skutki choroby mogą być następujące¹:
  • Wydłużenie okresu międzyciążowego na skutek niższych wskaźników skutecznego zacielenia i wykrywania rui
  • Wyższe koszty inseminacji ze względu na konieczność powtarzania zabiegu sztucznej inseminacji
  • Wyższa liczba krów brakowanych, czego rezultatem jest wzrost kosztów remontu stada
  • Wyższe koszty związane z interwencjami lekarza weterynarii
Piśmiennictwo
  1. I. Martin Sheldon, Erin J. Williams, Aleisha N.A. Miller, Deborah M. Nash, Shan Herath. Uterine diseases in cattle after parturition. The Veterinary Journal 176, 115–121. 
  2. I. Martin Sheldon, Gregory S. Lewis, Stephen LeBlanc, Robert O. Gilbert (2006) Defining postpartum uterine disease in cattle. Theriogenology 65, 1516–1530. 
  3. Stephen Leblanc (2012), Integrating metabolic and reproductive health in dairy cows. Wykład inauguracyjny – XXVII Światowy Kongres Bujatryczny, Lizbona.