Polska

Kokcydioza

Kokcydiozę wywołują pasożytnicze pierwotniaki z rodzaju Eimeria, które mogą rozwijać się w jelitach większości gatunków zwierząt, przy czym wykazują dużą specyficzność względem żywiciela, rozwijając się w określonych odcinkach przewodu pokarmowego. Ptaki zarażają się kokcydiozą poprzez spożycie zanieczyszczonej inwazyjnymi (wysporulowanymi) oocystami kokcydiów ściółkę, paszę i wodę. Podłożem do rozprzestrzenianie się kokcydiów w środowisku są nieodpowiednie warunki zootechniczne. Kokcydia mogą być mechanicznie zawleczone przez owady, gryzonie, kurz, sprzęt czy obsługę fermy. W wiekszości przypadków terenowych izoluje się wiecej niż jeden gatunek Eimeria. Oocysty są oporne na czynniki środowiska zewnętrznego oraz powszechnie używane środki dezynfekcyjne (zachowują inwazyjność do roku w środowisku fermowym).

Znane jest siedem gatunków kokcydiów wywołujących chorobę u kur, z czego pięć ma największe ekonomiczne znaczenie dla hodowców. Są to gatunki: E. acervulina, E. maxima, E. tenella, E. necatrix i E. brunetti. Wszystkie te gatunki kolonizują jelita i uszkadzają różne ich odcinki. Indykom zagraża sześć głównych gatunków kokcydiów, a największe straty ekonomiczne powodują trzy z nich: E. meleagrimitis, E. dispersa i E. adenoeides. Kokcydioza jest chorobą zagrażającą również ptakom łownym, takim jak bażanty i kuropatwy.

Objawy

Przebieg i natężenie uzależnione jest od wielu czynników, m.in. od gatunku kokcydiów i ich patogenności, ilości pobranych oocyst, wieku czy samej wrażliwości na dany gatunek ptaka. Najczęściej obserwowane objawy:

  • biegunka (kał z domieszką krwi i śluzu);
  • matowe upierzenie;
  • utrata masy ciała;
  • brak apetytu;
  • apatia;
  • wzrost śmiertelności i zróznicowanie we wzroście w stadzie.

Rozpoznanie

Rozpoznania dokonuje się na podstawie objawów klinicznych i wyników badań sekcyjnych, w tym badań mikroskopowych zeskrobin z błony śluzowej jelit.

E. acervulina characteryzuje się obecnością białych punktów na powierzchni błony śluzowej dwunastnicy i górnej partii środkowego odcinka jelita cienkiego.

E. maxima powoduje krwawe wybroczyny na błonie surowiczej środkowego odcinka jelita cienkiego.

E. tenella charakteryzuje się pogrubieniem ściany jelita oraz obecnością krwistej masy w jelitach ślepych.

E. necatrix wywołuje rozdęcia środkowego odcinka jelita cienkiego, którym towarzyszą białe punkty i wybroczyny, tworzące charakterystyczne zmiany wyglądające jak pieprz z solą.

E. brunetti powoduje zaczerwienienie i krwawe wybroczyny w okrężnicy, ujściach jelit ślepych i prostnicy.

Zwalczanie i profilaktyka

W zapobieganiu inwazji kokcydii stosuje się produkty przeciwkokcydiowe (kokcydiostatyki) oraz szczepienia. Chemioprofilaktyka kokcydiozy polega na stałym podawaniu ptakom pełnoporcjowych preparatów kokcydiostatycznych, przy czym stosowanie ich komplikuje zjawisko kształtowania się lekooporności. Dostępne na rynku kokcydiostatyki dzielimy na dwie grupy: kokcydiostatyki jonoforowe oraz preparaty chemiczne. Kokcydiostatyki jonoforowe zmniejszają namnażanie się kokcydiów, umożliwiają wykształcenie przez organizm naturalnej odporności i zapobiegają wystąpieniu klinicznej postaci choroby. Natomiast kokcydiostatyki chemiczne całkowicie hamują namnażanie się kokcydiów i często są używane w charakterze „czyścicieli”, kiedy pojawiają się oznaki ich oporności na kokcydiostatyki jonoforowe. W celu utrzymania skutecznego działania tych produktów wielu hodowców brojlerów stosuje wahadłowe i rotacyjne programy lekowe. Dostępne są szczepionki, którymi można szczepić brojlery, jednocześnie podając im w paszy kokcydiostatyki.

Baner ilustrujący link do broszury ROTECC