Polska

Wścieklizna

Wścieklizna jest bardzo niebezpieczną chorobą wirusową, która zagraża wszystkim gatunkom zwierząt stałocieplnych, w tym człowiekowi¹. Przyczyną zarażenia jest zazwyczaj ugryzienie przez chore zwierzę. Wirus wywołuje zapalenie mózgu (w ostrej postaci). Nie ma jeszcze żadnego leku na wściekliznę u zwierząt i jeżeli dojdzie do wystąpienia objawów klinicznych tej choroby, skończy się ona śmiercią. Corocznie na całym świecie odnotowuje się ponad 27 tysięcy przypadków zachorowań na wściekliznę u zwierząt¹ i uważa się, że co roku umiera na tę chorobę około 55 tysięcy ludzi, z czego aż 24 tysiące w samej Afryce². W Polsce wścieklizna jest chorobą podlegającą obowiązkowi zgłaszania.

Objawy

Mogą wystąpić różne objawy kliniczne, a ich przyczyną jest przede wszystkim zapalenie mózgu (encephalitis) wywołane przez wirus wścieklizny. Chociaż wścieklizna może przebiegać w różny sposób, wyróżnić można zasadniczo 3 stadia tej choroby. Nie wszystkie zwierzęta przechodzą przez wszystkie te stadia.

1. Stadium prodromalne (zwiastunowe) – zwykle trwające 1-3 dni, a w tym czasie zwierzę może:
  • mieć gorączkę
  • lizać lub gryźć miejsce po ugryzieniu
  • mieć rozszerzone źrenice
  • wykazywać zmiany w zachowaniu
  • być nerwowe
  • odczuwać niepokój
  • chować się lub szukać samotności
  • sprawiać wrażenie przestraszonego
2. Stadium szałowe – zwykle trwające 1-7 dni, a w tym czasie zwierzę może:
  • wykazywać wzmożoną reakcję na bodźce wzrokowe i słuchowe
  • być nadpobudliwe i niespokojne
  • unikać światła
  • próbować łapać wyimaginowane obiekty
  • objawiać brak koordynacji ruchowej
  • wykazywać oznaki agresji i próbować ugryźć wszystko, co znajdzie się w pobliżu jego pyska
3. Stadium porażenne – zwykle trwające 2-4 dni. To stadium następuje po 1-10 dniach od wystąpienia pierwszych objawów choroby. Może do niego dojść z pominięciem stadium szałowego lub po nim (częściej u kotów). Zwierzę może:
  • nie móc przełykać, co prowadzi do ślinotoku
  • wydawać nienaturalne dźwięki
  • mieć „opadającą” żuchwę (u kotów objaw ten występuje rzadziej)
  • wykazywać problemy z oddychaniem
  • mieć objawy porażenia, a śmierć na skutek niewydolności układu oddechowego zwykle następuje po 2-4 dniach

Przyczyny

Wirus wścieklizny należy do rodzaju Lyssavirus. Ten wirus występuje w wysokim stężeniu w ślinie chorych osobników. Umożliwia to przenoszenie wirusa przez ugryzienia i jest to główna droga rozprzestrzeniania się choroby. Wirus wnika do do organizmu zwierzęcia przez ranę po ugryzieniu i może namnażać się w komórkach mięśniowych, zanim przemieści się wzdłuż nerwów do rdzenia kręgowego i mózgu. W mózgu wirus powoduje stan zapalny (zapalenie mózgu). Okres inkubacji choroby może być bardzo różny (średnio trwa 3-6 tygodni¹). Każde zwierzę stałocieplne może zarazić się wścieklizną, jednak istnieją znaczne różnice między gatunkami, jeśli chodzi o podatność na zachorowanie¹.

Rozpoznanie

Rozpoznania choroby dokonuje się zwykle na podstawie obserwowanych objawów klinicznych. Podejrzane o wściekliznę może być każde zwierzę, u którego nagle pojawiła się choroba neurologiczna, która szybko się zaostrza. Diagnozę można potwierdzić jedynie po śmierci chorego osobnika, jeżeli badania laboratoryjne wykażą obecność wirusa wścieklizny w mózgu.

Leczenie

Dotąd nie wynaleziono żadnego leku na wściekliznę u zwierząt. Jedynie działania prewencyjne, takie jak podawanie szczepionek przeciw wściekliźnie zwierzętom domowym i dziko żyjącym, umożliwiają skuteczne zapobieganie tej chorobie. Każde zwierzę podejrzane o wściekliznę jest poddawane eutanazji, którą przeprowadza się w warunkach ścisłej kwarantanny, aby zminimalizować ryzyko rozprzestrzenienia się choroby. Pobrane po śmierci zwierzęcia próbki tkanek są badane pod kątem obecności wirusa wścieklizny, która potwierdza diagnozę.

Zapobieganie

Szczepienia są bardzo skuteczną metodą zapobiegania zakażeniu.

Jeśli chcesz zabrać swojego kota za granicę, powinieneś na długo przed planowaną podróżą porozmawiać o tym z lekarzem weterynarii. W różnych krajach obowiązują różne przepisy dotyczące wścieklizny.

Często zadawane pytania

Pytanie: Czy mój kot może zarazić się wścieklizną przez szczepionkę?

Odpowiedź: Nie. Dostępne w Polsce szczepionki przeciw wściekliźnie zawierają zabity wirus, nie mogą zatem być źródłem zakażenia.

Piśmiennictwo

1. Greene C.E and C E Rupprecht, ‘Rabies and other Lyssavirus Infections’ w C E Greene (red.), Infectious Disease of the Dog and Cat 3rd Edition, Saunders Elsevier, 2006, str.167-183

2 Światowa Organizacja Zdrowia, ‘Rabies Fact Sheet No. 99’, WHO, wrzesień 2010, stan z czerwca 2011, http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs099/en/

Zdjęcie przedstawiające ulotkę z programem szczepień dla kota

Ulotka dla właścicieli kotów