Polska

Mykoplazmowe zapalenie płuc

Obecnie w warunkach terenowych mykoplazmowe zapalenie płuc wywołane wyłącznie Mycoplasmą hyopneumonieae (MH) jest bardzo rzadkie. Najczęściej mówimy o enzootycznej bronchopneumonii lub syndromie oddechowym świń (SRD, PRDC). Oprócz MH, która odgrywa kluczową role, w PRDC biorą udział także inne bakterie tj. Streptococcus suis, Haemophilus parasuis, Pasterella multocida, Actinobacillus pleuroneumoniae oraz wirusy tj.: PRRS, grypa świń, cirkowirus, które znacznie zaostrzają przebieg choroby.

Mykoplazma to jeden z najmniejszych drobnoustrojów zaliczanych do bakterii. Jest szeroko rozpowszechniona we wszystkich rejonach świata, gdzie występuje intensywna produkcja trzody chlewnej powodując straty w hodowli. Po wniknięciu do dróg oddechowych przylega do rzęsek wyścielających drogi oddechowe i upośledza ich pracę. W związku z tym, że MH nie posiada ściany komórkowej i nie wnika do komórek (jak robią to inne patogeny) jest trudny do rozpoznania przez układ immunologiczny organizmu i opóźnia proces obronny. W związku z tym proces zapalny w płucach może trwać wiele tygodni. W wyniku uszkodzenia rzęsek i osłabienia ich funkcji obronnych bakterie mogą wnikać do dolnych dróg oddechowych i tkanki płucnej. W takiej sytuacji rozwija się odoskrzelowe zapalnie płuc, które objawia się u zwierząt kaszlem. Objawy ze strony układu oddechowego w stadzie mogą być różne, w zależności jakie patogeny wikłają przebieg zakażeń MH. 

OBJAWY I ROZPRZESTRZENIANIE W STADZIE

MH ma silne działanie immunosupresyjne, tzn. na wiele tygodni hamuje funkcjonowanie układu odpornościowego dróg oddechowych. Następstwem tego są nawracające objawy ze strony układu oddechowego mimo leczenia stada antybiotykami. Dodatkowo pozostałe wirusy świń mogą znacznie zaostrzać przebieg choroby współdziałając w procesie hamowania układu odpornościowego (PRRS, PCV, Grypa) i postępującego niszczenia tkanki płucnej.

Zakażenie w stadzie przebiega dzięki kontaktowi zwierząt nos w nos; prosięta zakażają się od matek, a następnie infekcja rozprzestrzenia się w stadzie między zwierzętami. W niektórych stadach objawy oddechowe pojawiają się już u bardzo młodych zwierząt, natomiast najczęściej problem dotyczy końca odchowu na warchlakarni i tuczarni.

Choroba cechuje się dużą zaraźliwością, natomiast śmiertelność jest najczęściej niewysoka. Natężenie objawów zależy od warunków środowiskowych (temp, stężenie szkodliwych gazów, zagęszczenie, wentylacja) fermy oraz nadkażenia innymi patogenami. W zależności od przebiegu możemy stwierdzać kichanie, suchy kaszel, który może przechodzić w kaszel mokry. Nasilenie kaszlu następuje w momencie przegonienia zwierząt, obserwowane jest często przez hodowcę rano i po południu.

W związku z uszkodzeniem płuc zwierzęta takie osiągają niższe przyrosty i gorsze wykorzystanie paszy na kg przyrostu. Każde 10% uszkodzenia tkanki płucnej obniża przyrosty o ok. 37 g/dzień. Część zwierząt charłaczeje, dochodzi do różnicowania świń w grupie i znacznego pogorszenia wyników produkcyjnych fermy.

ROZPOZNANIE

Rozpoznania zakażenia w stadzie dokonujemy na podstawie wyizolowania z tkanki płucnej MH, stwierdzenia przeciwciał oraz na podstawie zmian poubojowych lub sekcyjnych. W płucach zainfekowanych MH stwierdzamy zagęszczenia tkanki płucnej (tzw. zwątrobienia), wyraźnie odgraniczone od części zdrowej – należy pamiętać ze niektóre patogeny powodują podobne zmiany i nie są one charakterystyczne tylko dla Mhyo. Ze względu na długość trwania procesu i koinfekcje innymi patogenami często poubojowo w płucach stwierdzamy zmiany różnego typu. Badanie poubojowe grupy zwierząt jest dobrym narzędziem pozwalającym lekarzowi i hodowcy określić kierunek badań dodatkowych, poziom kontroli chorób układu oddechowego w stadzie oraz efekty wprowadzonego postepowania.

W stadach SPF bardzo ważne jest wykonywanie regularnych badań ustalających utrzymanie statusu wolnego od MH.

KONTROLA ZAKAŻEŃ W STADZIE

W kontroli mycoplazmozy oraz PRDC w stadzie ważne są:
  • Szczepienia profilaktyczne
  • Organizacja produkcji
  • Warunki środowiskowe 

Szczepienia prosiąt możemy wykonywać już od pierwszego tygodnia życia.

Na rynku mamy dostępne:
  • Szczepienia pojedyncze tzw. One shot 
  • Podwójne
  • Łączone ze szczepieniem przeciw circovirusowi

Wybór schematu szczepienia uzależniony jest od organizacji stada i warunków na fermie. Fermy z dobrą organizacja pracy oraz dobrymi warunkami środowiskowymi mogą sobie pozwolić na szczepienia łączone (MH + Circo) w 3 tygodniu życia. Natomiast fermy, gdzie nie ma wydzielonych sektorów produkcyjnych, prosięta przebywają długo przy maciorach, dochodzi do mieszania zwierząt w grupach często zapada decyzja o szczepieniu prosiąt przeciw MH jako One Shot w pierwszym tygodniu lub w postaci dwukrotnej iniekcji. Program szczepień powinien byc ustalony z lekarzem wetrynarii biorąc pod uwagę specyfikę fermy.

CO JEST WAŻNE W SZCZEPIENIACH PRZECIW MH?

W przypadku wyboru szczepienia ważne jest uwzględnienie:
  • Momentu zakażenia zwierząt 
  • Czasu powstawania odporności po szczepieniu
  • Czasu trwania odporności 
  • Bezpieczeństwa szczepionki

Kluczowe jest, żeby odporność powstająca po szczepieniu wyprzedzała moment zakażenia. Szczepienia typu One Shot podane tygodniowym prosiętom mogą dać odporność już w 3 tygodniu życia. Możliwe jest to dzięki zastosowaniu w tego typu szczepionkach specjalnych dodatków zwanych adjuvantami. Dzięki nim szczepionki lepiej stymulują odporność.

Odporność po szczepieniu powinna trwać do końca tuczu na fermie. 

Z punktu widzenie hodowcy ważne jest też bezpieczeństwo szczepionek – zarówno dla prosiąt, jak i podającego. Na rynku są produkty zawierające w swoim składzie olej mineralny, które dają silne odczyny u prosiąt – łącznie z wstrząsami, a przy przypadkowym zakłuciu człowieka mogą powodować silna bolesność i obrzęk oraz ryzyko martwicy. Są też dostępne produkty, które oparte są na bezpiecznych olejach biozgodnych - łagodnych dla prosiąt i bardzo dobrze stymulujących odporność. 

Szczepienia łączone przeciw MH + Circo dają hodowcy możliwość ograniczenia nakładów pracy oraz ograniczenia stresu związanego z podnoszeniem prosiąt.

LECZENIE

Antybiotyki są od dawna wykorzystywane do kontrolowanie skutków zakażeń MH i zakażeń towarzyszących. Szczepy MH są na ogół wrażliwe na wiele grup antybiotyków. Ze względu na powszechne ich stosowanie w hodowli zwierząt – często w niewłaściwej dawce i czasie podawania, coraz częściej spotykamy się z opornością na środki przeciwdrobnoustrojowe, co należy mieć na uwadze przy wyborze antybiotyku. Problemem oporności MH nasila się, jeśli dojdzie do koinfekcji innymi patogenami jak np. PRRSV, PCV2, czy grypą. Taka sytuacja często prowadzi do niepowodzenia leczenia antybiotykami.

Należy też mieć świadomość, że antybiotyki podawane zwierzętom nie ograniczają uszkodzenia tkanki płucnej, a co za tym idzie strat w przyrostach zwierząt. Jedyna metoda ograniczenia zmian w płucach i strat ekonomicznych są szczepienia oraz poprawa warunków środowiskowych.

METAFILAKTYKA

To użycie antybiotyku u zwierząt przebywających w tej samej grupie/kojcu, kiedy w grupie choruje nieduża ilość zwierząt, a pozostałe nie ujawniły jeszcze objawów choroby. Takie postepowanie umożliwia ochronę zwierząt przed rozprzestrzenieniem się zakażenia w organizmie i w stadzie. Odpowiednio dobrana metafilaktyka w stadach, gdzie mamy problemy oddechowe związane z MH u młodych zwierząt, umożliwia ochronę prosiąt przed zasiedleniem dróg oddechowych mycoplazmą w momencie między szczepieniem a wytworzeniem odporności (okres ok. 2 tygodni). 

Z tego powodu chemioterapeutyk wybrany do metafilaktyki MH musi spełniać kilka cech:
  • Działać 2 tygodnie na MH w tkance płucnej
  • Najlepiej, jeżeli jest podawany jako one shot (jedno podanie) – nie  trzeba powtarzać iniekcji, co oszczędza czas   hodowcy i stres prosiąt
  • Jest bezpieczny dla prosiąt
  • Ma działanie stymulujące powstawanie odporności poszczepiennej

Dodatkowym atutem jest możliwość mieszania z innymi preparatami, które podajemy w tym okresie prosiętom, co ogranicza nam ilość iniekcji, pracy i stres.