Polska

Profilaktyka loch

Zdrowie loch jest kluczowe dla zachowania możliwości reprodukcyjnych stada oraz w bardzo dużym stopniu wpływa na żywotność i zdrowie prosiąt. Profilaktyka loch skupia się na kilku obszarach: 

  • szczepienia profllaktyczne
  • odrobaczenia
  • prawidłowe żywienie
  • organizacja rozrodu

Szczepienia profilaktyczne

Szczepienia u loch stosujemy w celu:

  • ograniczenia zachorowań loch na choroby zakaźne
  • utrzymania wskaźników reprodukcyjnych na wysokim poziomie
  • ochrony płodów podczas ciąży
  • ochrony prosiąt poprzez przekazywanie odporności matczynej z siarą 

W celu ustalenia odpowiedniego dla danego stada programu profilaktycznego niezbędne jest ustalenie jego statusu zdrowotngo. W tym celu należy wykonać badania laboratoryjne, które określą,  jakimi patogenami zakażone jest stado i wzgledęm tego powinien zostać ustalony odpowiedni program profilaktyczny. 

Ze względu na to, że niektóre wirusy i bakterie są powszechne we wszystkich stadach, podstawowe szczepienia wobec nich powinny byc stosowane jako tzw. złoty standard. Do chorób tych należą:

  • Parwowiroza
  • Różyca
  • Kolibakterioza
  • Klostridioza

Choroby wobec których wykonuje się szczepienia dodatkowe w zależności od statusu stada to:

  • PRRS
  • Grypa
  • ZZZN
  • Choroba Glassera
PARWOWIROZA

Choroba wywoływana jest przez parwowirus swiń (PPV). Jest to jeden z najbardziej odpornych na warunki środowiskowe wirusów, co wpływa na jego wysoką przeżywalność w środowisku. Cechuje się duża opornością na powszechnie używane środki dezynfekcyjne. W związku z tym wirus ten występuje w każdym stadzie. Zwierzęta zarażaja sie przez:

  • kontakt nos w nos
  • nasienie
  • zjadając wirusa obecnego w środowisku

Parvowirus świński jest niebezpieczny dla zarodków i płodów, w związku z tym powoduje objawy chorobowe u loch ciężarnych. Dla pozostałej części stada nie stwarza zagrożenia.

Objawy chorobowe
Objawy choroby w stadzie mogą być różne w zależnosci od tego w którym okresie ciąży doszło do zakażenia:

  • Zmniejszona skuteczność krycia – powtórki rui
  • Mało liczne mioty 
  • Płody różnej wielkości i różnego stopnia mumifikacji
  • Wraz z żywymi prosiętami rodzą się prosięta martwe i zmumifikowane
  • Prosięta urodzone mogą być mniej żywotne, z niską masą ciała 
  • Częściej problem widoczny  jest u pierwiastek

Zapobieganie
Ponieważ parwowirus  świń stale krąży na fermie niezwykle ważne jest utrzymanie 100% odporności w stadzie. W tym celu wszystkie lochy i loszki powinny byc regularnie szczepione. Odporność matczyna przekazywana z siarą utrzymuje się w przypadku PPV bardzo długo, bo aż do 20 tygodnia życia. W związku z tym, że przeciwciała matczyne mogą znacząco obniżać skuteczność szczepienia pierwsze szczepienia loszek wykonuje się nie wcześniej niż  po ukończeniu 5 m-cy życia. Każda loszka powinna otrzymać dwie dawki szczepionki w odstępie  3-4 tyg., tak żeby druga dawka szczepionki była podana jeszcze 2-3 tyg. przed kryciem.

Szczepienie loch wykonujemy następnie jednorazowo przed każdym kryciem. 

Szczepienia przeciw PPV są  połączone ze szczepieniami przeciw różycy w jednym podaniu.

RÓŻYCA

Chorobę wywołuje włoskowiec różycy – Erysipelothrix rhusiopathiae; bakteria występująca w środowisku chlewni bardzo powszechnie, jest oporna na działanie czynników środowiskowych. Poza organizmem świni może przeżyć w środowisku nawet kilka tygodni: zwłaszcza w ściółce, zakażonych odchodach. Dodatkowo ok.50% świń jest nosicielami tej bakterii w migdałkach. Wystąpieniu choroby sprzyjają:

  • złe warunki zoohigieniczne na fermie
  • wysoka temperatura
  • stres

Do zakażenia zwierząt dochodzi przez:

  • skórę
  • przewód pokarmowy

Objawy po zakażeniu pojawiają się w ciągu 1-2 dni. Choroba najczęściej dotyczy zwierząt tuczowych, w związku z tym, że przeciwciała matczyne otrzymane z siarą chronią prosięta nawet 8-12 tyg. Podatne na chorobę są też nieszczepione lochy i knury.

Włoskowic jest szczególnie groźny dla loch ciężarnych.

Objawy chorobowe
W przypadku zakażenia loch w zależności od przebiegu choroby ( ostry, podostry, przewlekły) objawy kliniczne mogą byc różne:

  • wysoka gorączka
  • ronienia
  • zmumifikowane prosięta
  • zmiany na skórze
  • spadek apetytu
  • nagłe padnięcia

Po przechorowaniu, u niektórych zwierząt może dochodzic do zmian w stawach i kulawizn oraz zmian w zastawkach serca, co w konsekwencji prowadzić może do nagłych śmierci loch.

Zapobieganie
W celu zapobiegania wystąpieniu choroby u loch należy wykonywać regularne szczepienia oraz zapewnić im dobre warunki zoohigieniczne.
Szczepienie u loszek wykonujemy dwukrotnie w odstępie 3-4 tyg., tak żeby druga dawka szczepionki była podana jeszcze 2-3 tyg. przed kryciem.
Szczepienie loch wykonujemy następnie jednorazowo przed każdym kryciem.
Istotne jest doszczepianie wszystkich zwierząt wchodzących do stada podczas remontu oraz knurów.

KOLIBAKTERIOZA

Kolibakterioza jest chorobą wywoływaną przez bakterie Escherichia coli – pałeczki okrężnicy. E.coli jest elementem flory przewodu pokarmowyego świń, a w środowisku chlewni występuje powszechnie. Jest patogenem warunkowo chorobotwórczym. Znaczy to, że do choroby i pojawienia sie objawów klinicznych dochodzi w przypadku stworzenia odpowiednio sprzyjających warunków.

W obrebie E.coli wyrózniamy wiele szczepów charakteryzujących sie różną chorobotwórczością. O chorobotwórczości poszczególnych szczepów decyduje obecność różnych antygenów powierzchniowych tj. fimbrie, rzęski, antygeny otoczkowe i somatyczne bakterii. Dodatkowo E.coli wytwarza toksyny:

  • Enterotoksyny - biegunki:
       - ST (ciepłostała)
       - LT (ciepłochwiejna)
  • Neurotoksyny (shigalike-toxin) - choroba obrzękowa
  • Endotoksyny - MMA, posocznica prosiąt

Zarówno bakterie, jak i toksyny groźne są dla lochy oraz prosiąt.

Objawy chorobowe
W przypadku lochy E. Coli prowadzi do wystapienia MMA:

     
  • M - metritis - zapalenie macicy
  • M - mastitis - zapalenie gruczołu mlekowego
  • A - agalactiae - bezmleczność

W zależności od odporności lochy oraz wpływu czynników sprzyjających powstawaniu MMA objawy chorobowe mogą występować w różnym zestawieniu i natężeniu:

  • gorączka
  • spadek apetytu
  • obrzęknięte, twarde, bolesne wymię
  • brak lub słaby wypływ mleka; zmiana jego koloru, konsystencji
  • nieprawidłowe wypływy z dróg rodnych
  • biegunka, zaparcia

Czynniki sprzyjające MMA:

  • niewłaściwe żywienie loch w okresie ciąży (zatuczenie, niewłaściwa ilość włókna, białka, witamin; mikotoksyny w paszy)
  • złe warunki zoohigieniczne
  • długość akcji porodowej
  • stres

Problemy z MMA u lochy zawsze wpływają na prosięta. Ograniczenie lub brak dostępu do mleka/siary, nerwowe zachowanie lochy w związku z bolesnością wymienia powoduje:

  • szybkie słabnięcie prosiąt
  • biegunki na tle kolibaktriozy
  • niedożywienie prosiąt
  • różnicowanie wagowe miotu
  • spadek odporności
  • upadki lub przygniecenia

Intensywność strat w obrębie prosiąt uzależniona jest od przebiegu MMA u loch – im ostrzejsza postać, tym większe straty prosiąt.

W uwagi na powszechne występowanie E.coli w środowisku kolibakterioza prosiąt ssących może być wywołana także innymi czynnikami tj.:

  • złe warunki zoohigieniczne
  • niska temperatura
  • nieprawidłowe odpojenie siarą

Enterotoksyny E. coli niszczą kosmki jelitowe i powodują gromadzenie płynów w świetle jelita doprowadzając do biegunki i odwodnienia organizmu. W wyniku tego moze dochodzi do padnięcia prosiąt. W skrajnych sytuacjach może dochodzić do padnięć całych miotów. U starszych prosiąt E.coli powoduje chorobę obrzekową.

Zapobieganie
Zapobieganie MMA, kolibakteriozie w stadzie powinno skupić się na kilku elementach:

  • szczepienia profilaktyczne loch
  • opieka nad lochą w okresie okołoporodowym
  • zapewnienie dobrych warunków zoohigienicznych w kojcu porodowym
  • dobre zarządzanie siarą

Szczepienie loch przeciw E.coli jest podstawą zapobiegania kolibakteriozie prosiąt ssących. Pod wpływem szczepienia lochy produkują przeciwciała, które przechodzą do siary, a po pobraniu przez prosięta chronią je przed bakterią E.coli. Kluczowy jest odpowiedni termin szczepienia loch oraz dobre zarządzanie siarą, tak żeby wszystkie prosięta otrzymały jej niezbędne minimum. Szczepionki zawierają w swoim składzie mieszaninę antygenów różnych szczepów E.coli, tak żeby zwiększyć ilość przeciwciał w siarze i tym samym poziom zabezpieczenia prosiąt ssacych.

Przeciwciała pobrane z siarą utrzymują się do ok. 4 tyg. życia prosiąt, ale ich poziom spada z każdym tygodniem. W związku z tym ważne jest zapewnienie prosiętom na porodówkach odpowiednich warunków, tak żeby mogły stopniowo wytwarzać swoją własną odporność przeciw E.coli.

Ważny jest też termin szczepienia loch i loszek. Loszki szczepimy dwukrotnie w odstępie 4 tygodni, tak żeby drugie szczepienie wypadło 2 tyg. przed porodem. Lochy następnie doszczepiamy jednokrotnie 2 tyg. przed porodem. Okres ten jest ważny, żeby przeciwciała zdażyły się wytworzyć i przejść do siary w odpowiedniej ilości.

Odpowiednia opieka nad lochą w okresie okołoporodowym pozwala na wytworzenie odporności po podaniu szczepionki oraz zapobiega powstawaniu MMA. Ważne jest:

  • odpowiednie karmienie lochy w okresie przed i po porodzie
  • dbanie o higienę kojca porodowego
  • zapewnienie stałego dostępu do wody
  • kontrola wypróżnień
  • kontrola akcji porodowej

Leczenie
Leczenie MMA opiera się na: zwalczaniu infekcji, ograniczaniu wpływu toksyn bakteryjnych oraz zwalczaniu bólu u lochy. Podajemy antybiotyki o szerokim spektrum działania oraz preparaty przeciwzapalne i przeciwbólowe. Należy pamiętać, że nie wszystkie preparaty o działaniu przeciwbólowym mają też działanie przeciwzapalne, co jest kluczowe dla ograniczenia wpływu toksyn na organizm lochy. W przypadku ostrych objawów MMA niezbędne jest też leczenie wspomagające. O leczeniu i doborze właściwych w danej sytuacji leków decyduje lekarz weterynarii.

KLOSTRIDIOZA PROSIĄT

Bardzo często biegunki prosiąt ssących na tle E.coli wikłane są zakażeniami bakteriami z grupy Clostridium perfringens (Cl.perf.), powodując ich cięższy przebieg. W obrębie Cl.perfringens wyróżniamy typy: A,B,C,D,E. Typ A wchodzi w skład fizjologicznej flory jelitowej świń. Bakterie Cl.perf. są też obecne licznie w paszach dla trzody chlewnej. W obrębie różnych typów Clostridia produkują 17 toksyn. To toksyny sa odpowiedzialne za chorobę powodowaną przez bakterie z grupy Clostridium. Najgroźniejszą toksyną jest toksyna beta, wytwarzana przez Cl. perfringens typ C. Dużą rolę w wywoływaniu biegunek odgrywają również toksyny wytwarzane przez Cl.perf. typu B – beta i typu D – epsilon. 

Objawy chorobowe
Stopień nasielnia objawów chorobowych u prosiąt uzależniony jest od tego, która toksyna wywołała chorobę. Przebieg może być bardzo ostry z wysoką śmiertelnością (nawet bez żadnych objawów) lub łagodniejszy.

Objawy chorobowe:

  • biegunka o różnej konsystencji i kolorze (biało-szara do krwotocznej)
  • apatia
  • wychudzenie prosiąt
  • charłaczenie
  • różnicowanie wagowe miotu
  • upadki

Śmiertelność może wahać sie od kilku - kilkudziesięciu procent. Bardzo duży wływ na przebieg choroby ma odporność prosiąt otrzymana od matki oraz warunki środowiskowe. Im niższe pobranie siary, gorsze warunki - tym przebieg choroby jest ostrzejszy i śmiertelność wyższa.

Zapobieganie
Kluczowe z zapobieganiu klostridiozie prosiąt jest:

  • szczepienie loch – przekazanie odporności prosiętom z siarą
  • zapewnienie dobrych warunków zoohigienicznych na porodówce
  • dobre zarządzanie siarą

Szczepionki przeciw klostridiozie powinny w swoim składzie zawierać inaktywowane toksyny jak nawiększej ilości typów klostridum wywołujących problemy u prosiąt. U loch szczepienie to łączone jest razem ze szczepieniem przeciw kolibakteriozie i podawane w tym samym czasie. Przeciwciała wytworzone pod wpływem szczepionki podanej lochom przechodzą do siary i w ten sposób chronią prosięta. Dlatego oprócz szczepienia kluczowe jest dobre zarządzanie siarą na porodówkach, tak żeby każde prosię otrzymało niezbędne ochronne minimum przeciwciał.

Leczenie
Często choroba ma tak szybki przebieg, że leczenie praktycznie jest nieskuteczne. W terapii prosiąt stosuje się antybiotyki oraz leczenie wspomagające, dostosowane do objawów chorobowych. O właściwym postępowaniu leczniczym decyduje lekarz weterynarii.

Co jest ważne w szczepieniu loch?

  • Skuteczność
  • Bezpieczeństwo ciężarnej lochy
  • Brak odczynów poszczepiennych
  • Brak wzrostu temperatury po szczepieniu
  • Brak wpływu na pobieranie paszy
  • Prawidłowe podanie szczepionki
  • Bezpieczeństwo podającego
  • Łatwość iniekcji
  • Podawanie szczepień łączonych - ograniczenie nakładów pracy

ODROBACZENIE LOCH

Z punktu widzenia stada, odrobaczanie loch jest tak samo ważne jak szczepienia profilkatyczne. Wpływa ono nie tylko na stan zdrowia lochy, ale ma kluczowe znaczenie dla zdrowia i odchowu prosiąt. Tak jak przy szczepieniach, tak i w odrobaczeniu ważne jest jego regularne przeprowadzanie w stadzie. Dzieki temu obniżamy:

  • ilość świń zakażonych
  • ilość jaj rozsiewanych do środowiska
  • ryzko zarażenia kolejnych zwierząt

Najcześciej występujące pasożyty w stadach świń, przeciw którym prowadzimy profilaktykę u loch to:

  • Glista świńska (Ascaris suum)
  • Oesophagostomum dentatum
  • Węgorek (Strongyloides ransomi)
  • Włosogłówka (Trichuris suis)
  • Świerzbowiec (Sarcoptes suis)

Pasożyty powodują w stadach różne objawy kliniczne i straty ekonomiczne, w zależności od tego którymi gatunkami zakażone jest stado oraz w jakim natężeniu. Jedno jest pewne - pasożyty zawsze żyją kosztem gospodarza, u którego bytują, działając na jego szkodę:

  • Objadają gospodarza ze składników pokarmowych
  • Uszkadzają tkanki ciała żywiciela
  • Wydalają do organizmu gospodarza substancje przemiany materii, które mają działanie hamujące układ odpornościowy

Warunki panujące w chlewni sprzyjają rozwojowi pasożytów, zwłaszcza w obiektach ze ściółką zakażenia pasożytami mogą być trudniejsze do kontroli. Problemy, jakie pasożyty powodują u loch wpływają na straty w całym stadzie.

GLISTNICA SWIŃ

Glista świńska jest bardzo oporna na warunki środowiska. Jej jaja mogą być zakaźne dla zwierząt nawet 10 lat!!! Samica glisty składa dziennie nawet do 1 miliona jaj, dzięki czemu zakażenie bardzo szybko rozprzestrzenia się w całym stadzie. Jaja, dzięki specjalnej lepkiej powłoce z łatwością przywierają do ubrań, butów i sprzętu na fermie i są roznoszone po całym obiekcie.
Po dostaniu się do przewodu pokarmowego glista rozpoczyna wędrówkę po organizmie świni przez: wątrobę, serce, do płuc, gdzie przebywa przez pewien czas. Następnie po odkrztuszeniu zostaje połknięta i osiada w jelitach, żywiąc się tam krwią gospodarza. Część glist wędruje do gruczołu mlekowego samicy, jest wydzielana wraz z mlekiem, zakażając prosięta bezpośrednio po porodzie. Glista wedrując po organizmie uszkadza narządy gospdarza, co wpływa negatywnie na zdrowie zwierząt. Zwłaszac niebezpieczne jest to dla prosiąt. Jedna glista wypija dziennie 0,1 ml krwi. Biorąc pod uwagę liczne zakażenie prosiąt glistami już po narodzeniu, może ono tracić nawet kilka mililitrów krwi dziennie. To prowadzi do anemii i wpływa negatywnie na przyrosty oraz odporność prosiąt. Dlatego, tak ważne z punktu widzenia zdrowia prosiąt jest regularne odrobaczanie loch.

ŚWIERZB

Świerzbowiec swiński występuje praktycznie we wszystkich stadach loch. Zmiany powodowane przez świerzbowiec dotyczą kanału słuchowego oraz skóry. Pasożyt drąży tunele w naskórku zwierząt, gdzie składa jaja. Po 16-18 dniach z jaj wykluwają się dorosłe pasożyty i cykl się powtarza. Zwierzęta zarażone świerzbem odczuwają świad, w związku z tym drapią się o dostępne im w chlewni przedmioty. Im bardziej nasilone zakażenie - tym bardziej widoczne jest intensywne ocieranie się loch o belki, ściany itp. Chore zwierzęta są źródłem zakażenia dla zdrowych sztuk. Pasożyt bardzo szybko rozprzestrzenia się w stadzie. Lochy zakażone świerzbem są niespokojne, spędzają mniej czasu na pobieraniu paszy oraz karmieniu prosiąt, co pociaga za sobą negatywne skutki.

Skutki kliniczne parazytoz w stadzie:

  • uszkodzenia skóry (świąd) – zwiększa ryzko różycy, streptokokozy, smolenia
  • uszkodzenie płuc - udział w PRDC
  • uszkodzenie wątroby
  • obniżenie odporności - słabsza odpowiedź na szczepienia (zwłaszcza wobec MH)
  • uszkodzenia błony śluzowej jelit – biegunki
  • anemia
  • charłactwo, różnicowanie się zwierząt
  • pasożyty krwiopijne mogą być wektorami chorób np. eperytrozoonozy

Skutki ekonomiczne parazytoz:

  • spadek przyrostów dobowych
  • wyższy współczynnik zużycia paszy
  • wydłużony tucz
  • wzrost kosztów leczenia
  • obniżenie plenności loch
  • konfiskaty wątrób w ubojni
Profilkatyka i leczenie parazytoz

Regularnie prowadzone w stadzie profilaktyka parazytoz u loch, loszek i knurów wpływa także na bardzo znaczne ograniczenie zakażeń pasożytami u prosiąt. Możemy ją prowadzić preparatami podawanymi doustnie lub iniekcyjnie.

Podanie doustne:

  • w postaci paszy leczniczej lub w wodzie do picia
  • nierówne pobranie leku przez zwierzęta z grupy - możliwość przetrwania zakażenia i jego ponownego rozprzestrzenienia się w stadzie
  • w przypadku świerzbu z uwagi na długość cyklu rozwojowego pasożyta pasza lecznicza powinna być podawana długo
  • niektóre leki działają tylko na pasożyty wewnętrzne, brak działania na świerzbowca

Podanie iniekcyjne:

  • gwarantują podanie właściwej dawki leku każdej świni
  • wysoka skuteczność leczenia
  • mogą być stosowane w każdych warunkach
  • możliwość leczenia pojedynczych sztuk
  • podskórne lub domięśniowe podanie
  • w przypadku świerzbowca przeparaty działają do 7 lub nawet do 18 dni po podaniu
Kontrola parazytoz w stadzie
  • Systematyczna profilaktyka przeciwpasożytnicza stada podstawowego i loszek remontowych:
  • Lochy i knury dywanowo 2 x w roku
  • Lub lochy 2 tyg. przed wprowadzeniem na porodówkę
  • Loszki przed wprowadzeniem do stada
  • Po odrobaczeniu należy uprzątać regularnie odchody zwierząt przez okres kilku dni
  • Wprowadzanie do stada zwierząt wolnych od pasożytów - odrobaczonych
  • Systematyczne mycie i dezynfekcja pomieszczeń dla zwierząt
  • Mycie i dezynfekcja narzędzi, odzieży itp.
  • Trzymanie się zasady całe pełne-całe puste
  • Podawanie świniom zbilansowanej paszy
  • Utrzymywanie temp. i wilgotności na odpowiednim poziomie (zbyt wysoka sprzyja rozwojowi pasożytów)
  • Kontrola populacji gryzoni i innych zwierząt w chlewni (szczury,koty, psy – mogą przenosić pasożyty)
Co jest ważne w odrobaczeniu loch i knurów
  • Szerokie spektrum działania (pasożyty dorosłe oraz postacie larwalne)
  • Brak odczynu po podaniu
  • Możliwość stosowania w ciąży, laktacji, u knurów rozpłodowych
  • Bezpieczny dla loch oraz prosiąt
  • Brak negatywnego wpływu na wskaźniki rozrodcze stada, żywotność płodów, laktację, jakość nasienia u knurów

Broszura Parvo/ery